Gebed van toenadering

Kyrie-gebed

Gebed van de zondag

Tekst voor de preek
Ester 7, 2 en 3

Thema

Spotten met de leegte en blijven geloven in het Koninkrijk van de Levende!

Gemeente van onze Heer, Jezus Christus, u, jij en ik,
1.
Het Bijbelboek Ester behoort in de Joodse Bijbel tot de feestrollen.
Het wordt gelezen op het Poerimfeest dat wel vergeleken wordt met ons carnaval.
De rollen in de wereld worden omgedraaid en daar wordt je vrolijk van.
De vraag is:
Worden we van het Bijbelboek Ester nou vrolijk of juist boos?
Is het vooral vermakelijk zoals de machthebbers te kijk worden gezet, is het cabaret?
Of is het eigenlijk een schokkend verhaal en word je er treurig van?
Er is voor beiden wat te zeggen.
Het verhaal speelt ermee en het speelt ook met ons.

2.
Vrolijk kun je worden van wat er zich achter de schermen van de macht afspeelt.
We mogen meekijken in het paleis van de machtigste man ter wereld, koning Ahasveros.
We krijgen niet te lezen hoe hij aan zijn macht is gekomen, want dan zou er waarschijnlijk veel treurigs te lezen zijn geweest.
We lezen wel dat hij van grote feesten houdt.
En van mooie vrouwen, vooral als ze zich beperken tot mooi zijn.
Zo gauw ze zich wat anders in hun hoofd halen dan de koning te behagen, raakt de koning van slag.

Daar weet de koning dan weer niet mee om te gaan.
Dan moet hij het hebben van zijn adviseurs, de wijzen en de wetgeleerden, de juristen die alles weten van wetten van Meden en Perzen.
En die adviseurs blijken dan van het gehalte: laten onze vrouwen niet horen dat koningin Wasti geweigerd heeft om als paradepaardje op te draven voor de begerige ogen van benevelde heren… want dan krijgen we thuis ook hommeles.
Ongehoorzame echtgenotes; de gedachte alleen al is een nachtmerrie voor de adviseurs in het centrum van de macht.
Ja, de koning heeft wel een kabinet van kaliber…

En dan stelt hij ook nog een premier aan, van wie degenen die de Bijbelse geschiedenis kennen direct begrijpen dat dat pas echt een ramp wordt.
Haman een nakomeling van Agag, wordt de machtigste man na de koning.
Hij stamt af van het volk van Amalek.
Dat is het volk dat de achterhoedes van karavanen overvalt.
Als karavanen door de woestijn trekken dan de vrouwen en kinderen en het jonge vee in de achterhoede.
Amalek valt de zwaksten aan.
Zij voeren hun strijd met lafhartige terroristische aanslagen.

De enigen die deugen aan het hof zijn de eunuchen, de dienaren die eigenlijk geen enkel aanzien hebben.
Zij zijn letterlijk en figuurlijk gecastreerd, bestemd voor de anonimiteit.
Maar zij krijgen in het boek Ester hier en daar een naam en zij redden de koning als hij zwaar in de nesten zit.
Hatach is zo iemand en Charbona.
Nooit van gehoord, zegt u, en dat klopt ook… maar zij helpen om het schip van staat uiteindelijk op koers te houden.

Je begrijpt niet dat Ahasveros zo’n machtige koning kan zijn met zo’n leeg hoofd.
Je moet er niet aan denken dat hij in die tijd over Twitter had kunnen beschikken.
Er is niet zoveel fantasie voor nodig om te bedenken wat hij over vrouwen zou hebben geschreven.
Hoe komt hij aan zoveel macht?
Of moeten we juist begrijpen dat achter de façade van de macht andere krachten hun gang kunnen gaan?
Hoe gevaarlijk dát is zien we aan Haman.

3.
De koning kiest deze Haman schijnbaar ook zomaar uit het niets.
Geen degelijk antecedentenonderzoek, geen VOG, verklaring omtrent gedrag.

Het boek Ester laat ons ook bij Haman achter de schermen kijken.
Als hij thuiskomt van een dag regeren blijkt hij een kleinzielige opschepper.
Aan zijn vrouw Zeres, aan zijn kinderen en aan zijn vrienden vertelt hij hoe machtig zijn positie is, hoe rijk hij is en hoe hoog zijn status.
Hij, de nakomeling van terroristen, is samen met de koning uitgenodigd voor een etentje bij de koningin.

Maar, klaagt hij dan, het betekent allemaal niets voor hem omdat hij zich zo ergert aan dat ene mannetje dat niet voor hem buigt, die Mordechai.
Een Jood ook nog, heeft Haman zich laten vertellen.
En niet dat hij geen maatregelen getroffen heeft.
Het bloed van zijn voorouders heeft gesproken en hij heeft de koning al zo gemanipuleerd dat die opdracht voor een genocide heeft gegeven.
De koning heeft een wet van Meden Perzen om de Joden uit te roeien.

Een kleinzielige opschepper, maar levensgevaarlijk.

4.
Eerst krijgen we nog de gelegenheid om ons vrolijk te maken over deze enorme ijdeltuit.
Als de koning op een nacht niet in slaap kan komen en zich dan voor laat lezen – nee het wordt geen kinderverhaaltje… dan komen uit zijn archief de aantekeningen boven water van die keer dat Mordechai het leven van de koning gered heeft door een aanslag te verijdelen.
Daar is Mordechai nog nooit voor beloond.
Het loopt lekker in het rijk van koning Ahasveros…

Als de koning dat recht wil zetten moet hij natuurlijk eerst weer een goed advies hebben.
Is er al een adviseur wakker?
Ja, daar is Haman; hij is ‘s morgens vroeg al naar het paleis gekomen.
Hij kon niet meer slapen omdat hij een doodsvonnis moest maken voor Mordechai.
Met de dauw op zijn ogen is hij naars het paleis gekomen om het doodsvonnis voor Mordechai door de koning te laten tekenen.
Maar eerst krijgt de koning het woord.

Als de koning spreekt over een bijzondere onderscheiding voor een belangrijk persoon en een koninklijk eerbetoon, dan kan de ijdele opschepper Haman niet anders bedenken dan dat hij zelf die onderscheiding zal ontvangen.
In zijn advies laat hij ongeveer alles wat koninklijk is uit de kast halen voor een ereronde op een vorstelijk paard.
En daar hoort natuurlijk een hoge ambtenaar bij die de PR-campagne over de voortreffelijkheid van deze dienaar van de koning moet verzorgen.
Haman weet hoe de hazen lopen in de hofstad; als de PR mar goed geregeld is.
Haman organiseert zijn eigen feestje zo vorstelijk mogelijk.

En dán… mag Haman dat zelf allemaal uitvoeren ter ere van Mordechai, terwijl hij het doodsvonnis van Mordechai in zijn zak heeft.
Wie een kuil graaft voor een ander…
Geen groter vermaak dan leedvermaak.

Zo’n verhaal over de totale omkeer van de dingen dat maakt je op een bepaalde manier vrolijk.
Helemaal als we dan ook nog mee mogen als Haman daarna weer naar huis gaat: daar doet hij zijn beklag bij zijn vrouw Zeres en zijn vrienden.
Hij is zo vol van zijn zelfbeklag dat hij de ernstige woorden van zijn vrouw en vrienden niet eens hoort en ook nog bijna te laat komt voor het tweede etentje bij koningin Ester.

Ahasveros en Haman, de ontluisterende achterkant van de macht.
Wat een leegheid, maar ook: wat een gruwelijk gevaar.
Holheid en dreigende volkerenmoord.

5.
En dan is er ook nog Ester.
Aanvankelijk krijgen we van haar ook de indruk dat ze in de rol van een karikatuur stapt.
Ze wordt als mooi poppetje naar het hof gehaald, krijgt een schoonheidsbehandeling van twaalf maanden en is blijkbaar in staat om in één nacht een onvergetelijke indruk te maken op koning Ahasveros.
Het beeld dat zij een echte ‘gold digger’ is, wordt nog versterkt doordat ze haar echte naam, haar echte identiteit verhult.
Ze noemt zich Ester en niet Hadassa, want dan zouden ze direct weten dat ze een joodse is.
Is deze Ester meer dan een lege huls die goed bij de leegheid van Ahasveros past?

Maar nee, Ester blijkt degene die echt koninklijke inhoud heeft.
Als zij de ernst van de situatie begrijpt is zij bereid om tot het uiterste te gaan om haar volk te redden.
Voor haar eigen leven en voor het leven van haar volk.
Ze zegt; Ik zal naar de koning gaan, al is het tegen de wet.
Kom ik om, dan kom ik om.

Het hele beeld keert om.
Achter de schijnbare leegte zit een mens die durft op te staan en zegt; hier ben ik.
Voor mijn mensen.
Nu is ze pas echt de koningin.

6.
En die drie hebben een etentje, Ahasveros, Haman en Ester.
Voor de derde keer vraagt Ajasveros, met dezelfde woorden wat de koningin wil.
En tot drie keer toe kan hij niets anders verzinnen dan dat het wel geld en macht zal zijn wat zij wil; al is het de helft van mijn koninkrijk; je krijgt het.
Het zou ook nog liefde kunnen zijn; dat hij het koninkrijk echt met haar wil delen omdat hij met haar getrouwd wil zijn in gemeenschap van goederen.
Maar het kan ook zijn dat hij alleen maar aan weet te bieden wat hij zelf ziet als het belangrijkste; de middelen om te feesten.
Hij lijkt te denken dat Ester net zo’n ijdeltuit is als die Haman?

Dan, na die derde keer dezelfde vraag van de koning vraagt Ester het enige wat een koningin kan vragen:
Het leven voor haar zelf en haar hele volk.
Want het is verkocht, door de mensenhandelaar Haman die een groot kapitaal in de schatkist zou storten als de koning dat genocide-bevel maar wilde ondertekenen.

Met al haar schoonheid legt de koningin de rauwe werkelijkheid op tafel.
Ze prikt de bubbel lek.
De naakte waarheid komt achter alle vrolijkheid vandaan.
Miss world, de schoonheidskoningin, is een ter dood veroordeelde en de koningin van een ter dood veroordeeld volk.

De koning kan het even niet aan en Haman smeekt op zijn knieën bij Eter om zijn leven; de kruiper.
Maar als de koning hem dicht bij Ester ziet denkt de koning aan een poging tot verkrachting.
Hij zag nu eenmaal alles door de bril van geld en seks.
Haman wordt veroordeeld en Ester en Mordechai krijgen geld.
Maar daar draait het niet om.
Ester moet nog een keer aan de bak, voor het leven van haar volk.
De koningin begint pas…
(Dat komt volgende week aan de orde denk ik…)

7.
Worden we nu vrolijk van het verhaal over Ester of eigenlijk alleen maar boos en verontrust?
Het is een prachtig verhaal, met veel om je vrolijk over te maken.
De karikaturen van de hoofdpersonen, het is materiaal voor goed cabaret.

En als je het boekje goed leest als mens van 2019 weet je dat de werkelijkheid van vandaag vaak nog gekker is dan de karikaturale wereld van het hof in het boek Ester.

Daar kun je dan heel boos over worden, of treurig.
Hoeveel mensen zijn er eigenlijk echt te vertrouwen in deze wereld?
Kun je dat uitdrukken in percentages?
Is het 5 % of 10 % of meer, of minder?

Wat kun je cynisch worden van de leegheid en het onrecht in de wereld.
Je kunt wel vieren dat het kerkasiel in Den Haag voorbij is, maar hoeveel vluchtelingen zijn er nog niet geholpen?
Je kunt blij zijn met economische groei, maar hoe lang moet het nog duren voor er echt sprake is van eerlijke verdeling.

Zullen we maar spotten met de realiteit, ons er vrolijk over maken en dan hier en daar proberen om zelf iets te laten zien van hoe het anders kan en moet?

Want onder de vrolijkheid van het boek Ester zit natuurlijk een diep protest tegen de genocides en de terroristen in deze wereld.
Maak de leeghoofden en haatzaaiers belachelijk en laten er koninklijke figuren opstaan die het uitmoorden van mensen tegengaan.

8.
Daar zit de diepste betekenis van het boek Ester; het gaat om de omkeer.
Dat maakt van Ester een messiaanse figuur.

We ook vrolijk kunnen worden van de Bergrede van Jezus messias.
Want daarin laat hij zien dat de wereld ook op zijn kop zal gaan.
Deze wereld maar dan totaal andersom.
Armen krijgen niet de helft van zijn koninkrijk, maar het hele Koninkrijk van God
Hongerigen komen niet een keer op een etentje maar zullen altijd genoeg hebben.
Van wie huilen zullen niet alleen de tranen worden gedroogd.
Nee ze zullen weer lachten, er komt blijdschap terug in hun leven.

De totale omkering.
Daarover spreekt Jezus, dat is de belofte van zijn koninkrijk.
Daar word je vrolijk van.

Maar ook soms boos en treurig omdat het nog steeds niet zover is.
Omdat er nog steeds zoveel is dat daarmee in strijd is.
O God hoe lang nog voor die totale omkeer plaats zal vinden.
Wanneer komt dat koninkrijk van U?

Worden we nu vrolijk van de Bergrede of juist treurig en boos?
Worden we blij van het Evangelie of juist cynisch en hard?
Het komt toch niet…

Geloven is blijven wandelen op twee benen.
Maak je vrolijk om alle poeha en dikdoenerij van mensen die leegheid maskeren met macht en machtsmisbruik.

En blijf vertrouwen houden in de woorden van Hem die alles op zijn kop zette door op te staan uit de dood.
Hij weet van het ‘wee u’, maar belooft dat het ‘zalig zul je zijn’, en ‘gelukkig ben je’ zal gaan gelden voor wie vertrouwen op Hem.
Hij is de koning die het leven zal krijgen; voor zichzelf en voor heel zijn volk.

Amen.